Het duel - kijkopdrachten

1572 Boer en soldaat

Dit schilderij geeft ons een blik op de situatie van boeren en soldaten. Het laat zien dat er in de tijd van Opstand en Tachtigjarige Oorlog vaak twee groepen recht tegenover elkaar staan: boeren en soldaten. De boer leeft van zijn land en van zijn oogsten. Soldaten vechten en worden daarvoor wel betaald, maar vaak krijgen zij langere tijd geen soldij, omdat vorsten gebrek aan geld hebben. Om in leven te blijven gaan soldaten dan plunderen en roven, in de stad of bij de boeren op het platteland.

Veel boeren hebben het in de 16de eeuw zwaar. Hun leven bestaat uit hard werken: dieren verzorgen (op het schilderij zie je er een paar), het land bewerken en de oogst binnenhalen. De boer wordt vaak getroffen door allerlei rampen, zoals droge, hete zomers en lange strenge winters: de boerenakkers en oogsten hebben veel te lijden. En epidemieën (besmettelijke ziekten), hongersnood en oorlogsschade als brandstichting horen ook bij de tegenspoed van boeren. Om de vijand te treffen wordt het wapen van inundatie nogal eens gebruikt: bij inundaties worden dijken doorgestoken en grote stukken land onder water gezet. Dat gebeurde bijvoorbeeld bij de belegeringen van Alkmaar en van Leiden. De bedoeling is om een vijandelijk leger te verjagen, zodat de soldaten op de vlucht slaan. Maar voor de boeren betekent inundatie dat zijn land lang onder water staat: er kan niet worden geoogst, de boer heeft geen opbrengsten van het land en hij is zonder inkomsten. Ook de rondtrekkende legers vormen een groot gevaar voor de boeren. Soldaten roven en plunderen geregeld om in leven te blijven.

Soldaten hebben een gevaarlijk beroep: vaak wagen ze hun leven in de strijd. Als een soldaat een gezin heeft ziet hij hen vaak lange tijd niet, vanwege de veldtochten en belegeringen die maanden, soms jaren duren. Kinderen van soldaten missen hun vader. Het soldatenleven is zwaar: denk maar eens aan de grote afstanden die ze moeten afleggen. Soldaten die vechten in de Nederlanden voor koning Filips II komen ook uit Spanje en Italië. Ze leggen duizenden kilometers lopend af, in weer en wind, over slechte wegen, over bergen en door dichte wouden. Soms verdrinken soldaten, omdat ze in het water vallen. En lang niet altijd is het eten goed geregeld en ligt honger op de loer. Het beroep van soldaat is dus geen pretje en het wordt ook nog eens slecht betaald. Maandenlang ontvangen soldaten geen soldij (loon). Dan lopen ze weg uit het leger, of ze komen in opstand tegen hun aanvoerder, die ze gevangen nemen tot hun loon is betaald. Een andere mogelijkheid is plunderen, in de stad of op het platteland.

* Dit type schilderij wordt een ‘allegorie’ genoemd: hierbij wordt een verhaal weergegeven door middel van personen.

Boer en soldaat